Czy można uniknąć podatku z odpłatnego zbycia nieruchomości?

W artykule poświęconym opodatkowaniu odpłatnego zbycia nieruchomości zaznaczono, że o ile podatnik dokona takiego zbycia przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości, to zgodnie z przepisami (art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)–c) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) czynność ta jest źródłem przychodów podatkowych podlegających opodatkowaniu. Nawet jednak w tej sytuacji można uniknąć zapłaty podatku w całości lub w części, korzystając z tzw. ulgi mieszkaniowej, czyli zwolnienia podatkowego związanego z przeznaczeniem uzyskanego przychodu na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.

Zasady zwolnienia z opodatkowania

W idealnej dla podatnika sytuacji, jeżeli przychód z odpłatnego zbycia zostanie w całości przeznaczony na jego osobiste cele mieszkaniowe, to wówczas w ogóle nie zapłaci on podatku, gdyż uzyskany z tego tytułu dochód będzie w całości korzystał ze zwolnienia od podatku dochodowego.

Do zwolnienia, zgodnie z przepisami, kwalifikują się wydatki poniesione na:

• zakup domu lub mieszkania (nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, mieszkania stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w lokalu mieszkalnym, a także nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, o ile to nabycie jest związane z tym budynkiem lub lokalem);
• nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie;
• zakup gruntu (nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego oraz nabycie innego gruntu np. nieprzeznaczonego pod budowę mieszkaniową, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego);
• budowę domu, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego;
• zmianę funkcji budynku lub lokalu niemieszkalnego na cele mieszkalne poprzez ich rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację.

Przepisy wskazują przy tym jednoznacznie, że wymienione wyżej cele mieszkaniowe mogą zostać zrealizowane nie tylko w Polsce, ale również w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, w Konfederacji Szwajcarskiej lub też w którymś z państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Istotnym z punktu widzenia podatnika jest uznanie, iż celem mieszkaniowym są także wydatki poniesione na spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika na cele mieszkaniowe w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej oraz jego refinansowanie. Co niezwykle istotne – dzięki korzystnym interpretacjom ogólnym oraz uregulowaniom ustawowym, za realizację celu mieszkaniowego uznaje się również przeznaczenie środków na spłatę kredytu zaciągniętego na tę konkretnie zbywaną nieruchomość (np. spłatę hipoteki ciążącej na sprzedawanym mieszkaniu). Kredyt (pożyczka) powinien być zaciągnięty w uprawnionej instytucji mającej siedzibę w Polsce, w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Czy należy zgłosić fakt skorzystania z ulgi?

O skorzystaniu z tej ulgi podatnik nie ma obowiązku zawiadamiać urzędu skarbowego z góry. Sposób obliczenia podatku, w tym dochody korzystające z tego zwolnienia, należy wykazać w zeznaniu PIT-39 (zgodnie z art. 30e ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), składanym przez podatnika do końca kwietnia roku następującego po roku, w którym nastąpiło odpłatne zbycie nieruchomości.

W przypadku niespełnienia warunków uprawniających do skorzystania z ulgi (np. upływu 3-letniego terminu bez wydatkowania środków) należy natomiast złożyć korektę zeznania i uiścić podatek wraz z odsetkami za zwłokę, naliczanymi od następnego dnia po upływie terminu płatności, do dnia zapłaty podatku włącznie.

Uwagi doradcy podatkowego

Ustalenie, czy dany podatnik może skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w sytuacji, gdy odpłatne zbycie nastąpiło przed upływem 5 lat od jej nabycia, wymaga szczegółowej, indywidualnej analizy. Każdy bowiem przypadek jest inny, co znajduje odzwierciedlenie w tysiącach interpretacji indywidualnych wydawanych na ten temat przez Krajową Administrację Skarbową (KAS).

Co budzi największe wątpliwości podatników?

• Czy za własny cel mieszkaniowy można uznać zakup mieszkania przeznaczonego następnie na wynajem?
• Czy cel mieszkaniowy został zrealizowany poprzez spłatę kredytu zaciągniętego na zakup zbytej nieruchomości? (kwestia rozstrzygnięta obecnie w pełni na korzyść podatników m.in. dzięki interpretacji ogólnej MF).
• Czy można zrealizować cel mieszkaniowy, gdy już posiada się kilka innych nieruchomości mieszkalnych?
• Czy celem mieszkaniowym jest zakup domku letniskowego?
• Czy można kupić nieruchomość od współmałżonka i zakwalifikować ten wydatek jako cel mieszkaniowy?
• Czy zakup kilku nieruchomości będzie realizacją własnego celu mieszkaniowego?